Die opdrag in Hebreërs 12:14 lyk met die eerste oogopslag baie eenvoudig te wees:

Maar, soos DeSilva (2000:457) dit so mooi saamvat: wat vir ons dalk soos ’n eenvoudige vermaning lyk, het geen klein debat onder kommentatore veroorsaak nie. Biblioloë is verdeeld oor die interpretasie van hierdie opdrag. Die spil waarom die meningsverskil draai, is die vraag na wie die Hebreërskrywer met hierdie ‘almal’ (πάντων) verwys. Beveel hy sy hoorders om te strewe na vrede met alle mense oral, of beveel hy hulle om te strewe na vrede met al die lede van die geloofsgemeenskap aan wie hy skryf?

Dat die interpretasie van ‘almal’ inderdaad ’n groot meningsverskil veroorsaak, is duidelik uit die onderstaande tabel (Tabel 1) wat ’n illustrasie bied van hoe die mees prominente navorsers πάντων interpreteer.

Beide hierdie groepe het argumente vír en téé n hulle interpretasie van πάντων. Die hoofsaaklike gronde waarop beide groepe hulle interpretasie berus, het te make met die plek van hierdie opdrag in Hebreërs, die betekenis van die voorsetsel μετά + genitief en die betekenis van εἰρήνη in hierdie konteks.

Hierdie artikel wil poog om te bepaal na wie die Hebreërskrywer met πάντων in Hebreërs 12:14 verwys deur hierdie vers in besonderhede na te gaan, en sodoende biblioloë se argumente vir die interpretasie van πάντων deurlopend te evalueer. Vanuit die bepaling na wie πάντων verwys sal daar uiteindelik gekom word by die implikasies van hierdie opdrag vir die Hebreërgemeente en gelowiges vandag.

Navorsing oor die struktuur van Hebreërs het die afgelope dekades baie aandag geniet.² Ten spyte hiervan is daar egter steeds nie konsensus onder biblioloë oor Hebreërs se struktuur nie. Vir die doeleindes van hierdie artikel is dit egter nie nodig om betrokke te raak by die fynere detail van Hebreërs se struktuur nie. Die doel is eenvoudig om te bepaal watter invloed die plek van Hebreërs 12:14 binne die struktuur van die boek op die interpretasie van die vers het.

Hebreërs 12:14 val binne die laaste makro-afdeling van Hebreërs, naamlik 10:19–13:25.³ Hierdie makro-afdeling bestaan in wese uit aanmoedigende materiaal, ⁴ en sentreer rondom die dringende oproep aan die hoorders om te volhard in hulle getrouheid aan Hom wat met hulle praat.⁵ Die opdrag in 12:14 om te streef na die heiligmaking ‘waarsonder niemand die Here sal sien nie’, sluit direk aan by hierdie makro-afdeling se dringende oproep tot volharding in getrouheid.

Oor die plek van 12:14 binne Hebreërs 12 is daar egter meningsverskille. Sommige beskou 12:14 as die begin van ’n nuwe perikoop, naamlik 12:14–29 (vgl. Attridge 1989:366; Lane 1991:444), terwyl ander 12:14 weer beskou as deel van 12:12–17 (vgl. Bruce 1990:346; Koester 2001:539). Die volgende redes kan aangevoer word ten gunste van 12:14 as deel van 12:14–29:

Gevolglik moet 12:14 beskou word as die eerste vers van 12:14–29. Laasgenoemde perikoop kan weer op sy beurt verdeel word in die drie onderafdelings van 12:14–17, 12:18–24 en 12:25–29:

In geheel handel 12:14–29 dus oor ’n waarskuwing teen afvalligheid in die lig van die hoorders se voordelige situasie onder die nuwe verbond. Dit kom gevolglik voor asof die skrywer vorige prominente temas van sy boek in hierdie perikoop tot ’n klimaks bring.⁸

Wanneer 12:14–17 dan van nader beskou word, is dit duidelik dat hierdie verse die inleiding vir die geheel van 12:14–29 vorm (vgl. Attridge 1989:366–367). Dieaanmoedigende genre van hierdie onderafdeling is duidelik uit die gebruik van die imperatief διώκετε (12:14). Op grond van die hoofwerkwoorde kan 12:14–17 in twee sinne verdeel word, naamlik 12:14–16 en 12:17:

Met sintaktiese analise word bedoel ’n ondersoek na die voegwoorde en partikels wat relasies tussen sinne of frases aandui, sowel as die Tyd, handelstadium en handelsaard van werkwoorde vir hulle spesifieke nuanse.

Die sintaktiese analise van Hebreërs 12:14 kan visueel soos volg uiteengesit word soos in Figuur 1.¹⁰

Hierdie visuele uiteensetting kan eksegeties soos volg omskryf word:

Vir die doeleindes van hierdie studie is dit veral nodig om stil te staan by die voorsetselfrase μετὰ πάντων. Verskeie akademici argumenteer dat die skrywer se keuse van hierdie voorsetsel – saam met die breër konteks – daarop dui dat hy nie verwys na alle mense in die breedste sin moontlik nie, maar na alle lede van die geloofsgemeenskap:

Volgens hierdie teorie maak die Hebreërskrywer se gebruik van μετὰ πάντων dit dan duidelik dat hy sy hoorders beveel om saam met almal na vrede te streef. Aangesien dit hoogs onwaarskynlik is dat die Hebreërskrywer sy hoorders sou beveel om saam met ongelowiges te strewe na vrede (Ellingworth 1993:662), en aangesien die breër konteks verwys na die skrywer se besorgdheid vir sy hoorders, is dit volgens hierdie interpretasie van μετὰ πάντων dan waarskynlik dat die skrywer sy hoorders beveel om saam met almal van die geloofsgemeenskap te strewe na vrede.

Tog is daar ander wat argumenteer dat die skrywer se gebruik van die voorsetsel μετά in 12:14 nie noodwendig daarop dui dat hy slegs na lede van die geloofsgemeenskap verwys nie, aangesien dit nie noodwendig as ‘saam met’ vertaal hoef te word nie:

’n Selfstandige ondersoek na die voorkoms en gebruik van die voorsetsel μετά in Hebreërs dui aan dat dié betrokke voorsetsel 23 keer in Hebreërs voorkom. Van hierdie 23 voorkomste word die voorsetsel 9 keer deur die akkusatief gevolg (4:7, 8; 7:28; 8:10; 9:3,27; 10:15, 16, 26), en 14 keer deur die genitief (4:16; 5:7; 7:21; 9:19; 10:22, 34; 11:9, 31; 12:14, 17, 28; 13:17, 23, 25). Lane (1991:438) en Moffatt (1924:208) is korrek deur na Hebreërs 11:9 en 13:23 te verwys as gevalle waar μετά + genitief in Hebreërs vertaal moet word as ‘saam met’. Hierby kan waarskynlik ook nog die gebruik van μετά in Hebreërs 5:7, 9:19 en 13:25 gevoeg word. Maar in die oorblywende 7 voorkomste van μετά gevolg deur die genitief (11:31¹³ en 12:14 uitgesluit) pas ’n vertaling van ‘saam met’ glad nie, en moet die voorsetselfrase vertaal word as ‘met’ (4:16; 7:21; 10:22, 34; 12:17, 28; 13:17). Dit sluit aan by Blass en Debrunner (§227) se stelling dat μετά + genitief as ‘met’ in die Nuwe Testament verwisselbaar is met σύν + datief.

Gevolglik is Cockerill (2012:634) heeltemal korrek deur te sê dat die Hebreërskrywer deurlopend van elegante Grieks gebruik maak, maar sy bewering dat μετὰ πάντων as ‘met almal’ nie by die Hebreërskrywer se Grieks pas nie, neem nie die Hebreërskrywer se gebruik van μετά + genitief in ag nie. Gevolglik is ook DeSilva (2000:457) korrek deur te stel dat Lane (1991:438) se bewering oordrewe is dat die Hebreërskrywer πρὸς πάντων sou moes gebruik het in plaas van μετὰ πάντων as hy vrede ‘met almal’ bedoel het. Laastens is ook Ellingworth (1993:662) korrek in sy bewering dat die onderskeid tussen μετά in hierdie sin, en σύν en πρός, verdwyn het.

Vir die doeleindes van hierdie studie moet daar bepaal word wat die Hebreërskrywer bedoel met εἰρήνη in 12:14, aangesien dit ’n direkte invloed het op die interpretasie van πάντων. Om die betekenis van εἰρήνη binne konteks te bepaal, moet daar semantiese analise of woordstudie gedoen word van διώκω, εἰρήνη en ἁγιασμός.¹⁴

Die werkwoord διώκω word met verskillende betekenis­nuanses gebruik. Afgesien van enkele minder algemene gebruike (vgl. L&S 1996:440), word dit veral op twee maniere in die Nuwe Testament gebruik:

In Hebreërs 12:14 word διώκω sonder twyfel op laasgenoemde wyse gebruik. Dit is duidelik uit parallelle gedeeltes in die Nuwe Testament waar die werkwoord διώκω gebruik word om Christene op te roep om te strewe na geregtigheid (δικαιοσύνη; Rom 9:30,31; 1 Tim 6:11; 2 Tim 2:22), gasvryheid (φιλοξενία; Rom 12:13), liefde (ἀγάπη; 1 Kor 14:1), die goeie (τὸ ἀγαθόν; 1 Tess 5:15) – en veral van belang vir hierdie studie, vrede (εἰρήνη):

Lane (1991:449) wys tereg daarop dat διώκω ’n sterker nuanse van strewe of soeke bevat as die meer algemene ζητέω. Gevolglik beteken dit dat die Hebreërskrywer sy hoorders in 12:14 oproep om alles in die stryd te werp in hulle aanhoudende strewe na εἰρήνη en ἁγιασμός. Uit die konteks is dit duidelik dat die skrywer van sy hoorders verwag om met gehoorsaamheid op hierdie opdrag te reageer op grond van die groot genade wat God aan hulle in Christus geskenk het.

Die selfstandige naamwoord εἰρήνη het ’n lang geskiedenis van gebruik (vgl. L&S 1996:490). In die antieke Griekse denke het die woord nie hoofsaaklik verwys na die verhouding tussen mense of selfs ’n houding nie, maar op die afwesigheid van oorlog, naamlik ’n staat van vrede. Die gebruik van šālôm (שָׁלוֹם) in die Ou Testament het weer ’n ander nuanse: die stam van hierdie woord beteken ‘welsyn’, met die klem op materiële welsyn. In die profetiese geskrifte van die Ou Testament het šālôm later ontwikkel as ’n element van eskatologiese verwagting, naamlik ‘verlossing’ in die sin van ’n finale staat van ewige vrede (TDNT 1976:2:400–406).

In aansluiting hierby word εἰρήνη in die Nuwe Testament hoofsaaklik op twee maniere gebruik (BDAG 2000:287–288; TDNT 1976:2:411–417; vgl. L&N 22.42, 25.248):

Met die eerste oogopslag lyk dit of εἰρήνη in Hebreërs 12:14 op laasgenoemde wyse gebruik word, naamlik as ’n verwysing na ‘vrede’ of ‘harmonie’ tussen mense. Die meerderheid akademici volg dan ook hierdie interpretasie (vgl. o.a. Allen 2010:585; Attridge 1989:367; Cockerill 2012:633−634; Hughes 1977:536). Aangesien daar egter duidelik ’n direkte koppeling is tussen εἰρήνη en ἁγιασμός in 12:14, moet daar eers woordstudie van ἁγιασμός gedoen word voordat εἰρήνη in meer detail omskryf kan word.

Die selfstandige naamwoord ἁγιασμός is afkomstig van die werkwoord ἁγιάζω, wat verwys na die handeling van iets of iemand ‘toewy’. In aansluiting hierby verwys ἁγιασμός na die persoonlike toewyding van iets of iemand aan die belange van ’n goddelikheid (L&N 53.44; vgl. L&S 1996:9). Die woord kan daarom weergegee word met ‘toewyding’ of ‘heiligmaking’. In die Nuwe Testament verwys die woord altyd na die proses van heilig word of die resultaat van heilig wees in ’n morele sin (BDAG 2000:10; TDNT 1976:1:113; vgl. Allen 2010:585).

Dwarsdeur die boek Hebreërs is dit duidelik dat die mens nooit heiligheid of heiligmaking verkry deur self daarna te strewe nie. Heiligmaking is alleen ’n gawe wat Christus aan die gelowige gee deur hom of haar aan God toe te wy op grond van sy offerdood (Heb 2:11; 9:13–14; 10:10,14,29; 13:12; vgl. McCown 1981:60). Maar alhoewel heiligmaking ’n gawe van Christus is, moet gelowiges ook daarop reageer. Hulle moet stewig vashou aan die gawe wat Christus aan hulle gegee het (Lane 1991:450) deur te reageer met die praktiese uitlewing van hierdie heiligheid (Bruce 1990:348) in die vorm van hulle persoonlike optrede en gepaste aanbidding (Attridge 1989:367; vgl. Heb 12:28; 13:15–16).¹⁶ Of soos Koester (2001:531) dit mooi saamvat: die hoorders is reeds heiliges (3:1; 6:10; 13:24) wat gereinig is (2:11; 10:10,14,29), maar hulle moet hierdie heiligheid nastreef (vgl. McCown 1981:69).¹⁷ Dit is waartoe die hoorders beveel word in 12:14. Dat hierdie aanhoudende strewe na heiligmaking glad nie oorbodig is nie, is duidelik uit die waarskuwing wat die skrywer aan sy hoorders gee met die voorwaarde οὗ χωρὶς οὐδεὶς ὄψεται τὸν κύριον (vgl. Matt 5:8).¹⁸

Die direkte koppeling tussen εἰρήνη en ἁγιασμός in 12:14 impliseer dat εἰρήνη in hierdie konteks op soortgelyke wyse as ἁγιασμός geïnterpreteer moet word. In wese sou dit beteken dat net soos ἁγιασμός verwys na die ‘heiligmaking’ waartoe die hoorders moet strewe op grond van die heiligheid wat Christus aan hulle geskenk het, verwys εἰρήνη dan na die ‘vrede’ of ‘harmonie’ tussen mense waartoe die hoorders moet strewe op grond van die vrede wat Christus aan hulle geskenk het.¹⁹

Voor daar egter aanvaar kan word dat laasgenoemde verklaring die betekenis van εἰρήνη in 12:14 weergee, moet daar eers kortliks stilgestaan word by die interpretasie van εἰρηνικός in 12:11. Daar is reeds aangedui dat εἰρηνικός (12:11) / εἰρήνη (12:14) een van die ander woorde is wat die oorgang tussen 12:1–13 en 12:14–29 bewerkstellig, en die twee perikope saambind. Daar bestaan dus die moontlikheid dat die betekenis van εἰρηνικός ’n direkte verband hou met die betekenis van εἰρήνη.

Oor die algemeen verwys die adjektief εἰρηνικός na dit wat verband hou met vrede, naamlik iets wat behoort by ’n harmonieuse verhouding (BDAG 2000:288), of iets wat te make het met die vryheid van angs of innerlike wroeging (L&N 25.249). Dit kan weergegee word met ‘vredeliewend’ of ‘vredevol’.

In Hebreërs 12:11 verduidelik die skrywer hoe die tydelike lyding wat die hoorders ervaar in die vorm van goddelike dissiplinering uiteindelik baie voordelig is: dit produseer ‘’n vredevolle vrug van geregtigheid’ (καρπὸν εἰρηνικὸν … δικαιοσύνης). Uit die konteks is dit duidelik dat ‘vrede’ nie hier na die vrede tussen mense verwys nie, maar na vrede tussen God en mens in die sin dat die persoon wat goddelike dissiplinering aanvaar, daardeur leer om op God en Sy alwysheid te vertrou (vgl. Attridge 1989:364; Cockerill 2012:628).

Uit die bogenoemde is dit dan duidelik dat εἰρηνικός in 12:11 en εἰρήνη in 12:14 nie ’n direkte betekenisverband met mekaar deel nie, en slegs funksioneer as ankerwoord. Gevolglik kan daar bevestig word dat die Hebreërskrywer in 12:14 met εἰρήνη verwys na vrede tussen mense op grond van die vrede wat Christus geskenk het.²⁰ Lane (1991:449) gaan daarom te ver deur te argumenteer dat ‘vrede’ in 12:14 nie verwys na harmonie binne die gemeenskap of in persoonlike verhoudings nie, maar na ’n ‘objektiewe’ realiteit, naamlik die gawe van eskatologiese verlossing en ’n teken wat dui op die teenwoordigheid van die nuwe era en na die toekomstige perfeksie (vgl. Allen 2010:585; DeSilva 2000:457; Ellingworth 1993:661).

In hierdie artikel is daar gepoog om te bepaal na wie die Hebreërskrywer in 12:14 verwys met ‘almal’ (πάντων), aangesien daar hieroor verdeeldheid is onder biblioloë. Sommige meen dat die skrywer in 12:14 sy hoorders beveel om te strewe na vrede met alle mense oral, terwyl ander meen dat hy hulle beveel om te strewe na vrede met al die lede van die geloofsgemeenskap aan wie hy skryf.

Vanuit die bepaling van die plek van Hebreërs 12:14 binne die boek, die sintaktiese analise van die voorsetselfrase μετὰ πάντων en die semantiese analise van εἰρήνη is daar bepaal dat slegs die plek van 12:14 binne die boek en die koppeling tussen εἰρήνη en ἁγιασμός werklik die interpretasie ondersteun dat die skrywer met ‘almal’ verwys na al die lede van die geloofsgemeenskap aan wie hy skryf, en nie na alle mense oral nie. In 12:14−17 beveel die skrywer sy hoorders om aanhoudend vir die ander lede van die gemeenskap te sorg in die lig van moontlike afvalligheid wat dreig. Die plek van 12:14 binne die struktuur van Hebreërs maak dit dus meer waarskynlik dat die skrywer in 12:14 ’n opdrag vir sy hoorders onder mekaar gee, naamlik dat hulle onderling vrede met almal in hulle geloofsgemeenskap moet soek. Net so maak die koppeling tussen εἰρήνη en ἁγιασμός dit meer waarskynlik dat die skrywer in 12:14 sy hoorders beveel om te strewe na onderlinge vrede, aangesien die opdrag om te strewe na heiligmaking nie die breër gemeenskap insluit nie. Die strewe na vrede binne konteks kom dan daarop neer dat die hoorders noukeurig moet sorg dat nie een van hulle geloofsgenote van die lewende God afvallig word vanweë apostasie nie. Vir gelowiges vandag beteken dit dan dat die opdrag in Hebreërs 12:14 hulle oproep om gedurig op die uitkyk te wees dat hulle medegelowiges in die geloof volhard. Hulle moet daartoe strewe dat niemand vanweë enige rede van die lewende God afvallig word nie.

Tog is dit hoegenaamd nie ’n uitgemaakte saak dat die skrywer in 12:14 met ‘almal’ slegs na die lede van die geloofsgemeenskap aan wie hy skryf, verwys nie. Nie die sintaktiese of semantiese analise van 12:14 kon hierdie argument oortuigend ondersteun nie. Dit is ook meer waarskynlik dat die eerste hoorders hierdie opdrag eenvoudig sou gehoor het as ‘Streef na vrede met almal’ (DeSilva 2000:458). Hierdie opdrag sou ook waarskynlik ander soortgelyke opdragte in die Skrif – waarvan die meeste aan die hoorders goed bekend sou gewees het – oproep (vgl. Ps 34:15 [33:15 LXX]; Rom 12:18; 14:19; 1 Pet 3:11). Dit sou in effek beteken dat die Hebreërskrywer met hierdie opdrag sy hoorders oproep om te strewe na vrede met alle mense oral – ook diegene wat hulle vervolg (Heb 10:32–34). Dit mag dalk nie altyd moontlik wees nie, want hulle vervolgers mag weier om in vrede met hulle saam te lewe. Maar die Hebreërskrywer verwag van sy hoorders om te midde van vervolging en onderdrukking vredeliewend te bly, en om nie te reageer met vergelding en aggressie nie (vgl. Bruce 1990:348). Sodoende kan die seën van God se vrede deur hulle vloei na die lewens van ander, en kan die effek van die evangelie ervaar word in die gemeenskap in geheel (vgl. Hughes 1977:536). Indien die opdrag in Hebreërs 12:14 so verstaan word, word presies dieselfde optrede van gelowiges vandag verwag.

Met alles in ag geneem lyk dit nie of ons in Hebreërs 12:14 voor ’n keuse gebring word tussen ‘almal’ (πάντων) as alle mense oral of ‘almal’ as al die lede van die geloofsgemeenskap nie. Die keuse bestaan nie uit óf … óf nie, maar uit én … én. DeSilva (2000:458–459) se voorstel lyk baie verstandig as hy argumenteer dat die Hebreërskrywer in 12:14 sy hoorders in die eerste plek oproep om te strewe na vrede binne die gemeenskap, maar dat dit ’n oordrewe beperking sal wees om ’n absolute (of selfs sigbare) lyn te trek tussen die geloofsgemeenskap en die breër gemeenskap (vgl. Gal 6:10). Naas die geloofsgemeenskap roep die skrywer ook sy hoorders op om te strewe na vrede met alle mense.